فقط ۲۷ درصد از هدف تأمین زمین در برنامه هفتم محقق شد؛ جزئیات عقب‌ماندگی طرح زمین و مسکن

بر اساس ماده ۵۰ برنامه هفتم توسعه، وزارت راه و شهرسازی موظف شده است برای افزایش ظرفیت سکونتگاهی کشور برنامه‌ریزی و اقدام کند.
هدف تعیین‌شده در این برنامه، اضافه شدن حدود ۰٫۲ درصد از مساحت سرزمین به ظرفیت سکونتگاهی کشور است که معادل تقریبی ۳۳۰ هزار هکتار اعلام شده است.
این هدف فقط به توسعه شهرهای بزرگ محدود نمی‌شود و شهرهای کوچک و میانی، روستاها، مناطق مرزی و شهرک‌سازی را نیز در بر می‌گیرد.
در این برنامه، توسعه سکونتگاه‌ها باید با رعایت ضوابطی مانند حفظ اراضی کشاورزی، حفاظت از محیط زیست و توجه به محدودیت‌های طبیعی و جغرافیایی انجام شود.
تاکنون چه میزان زمین تأمین شده است؟
طبق گزارش خبرگزاری تسنیم در ۹ آبان ۱۴۰۵، از مجموع ۳۳۰ هزار هکتار هدف‌گذاری‌شده، حدود ۸۹ هزار هکتار زمین تأمین شده است.
این میزان معادل حدود ۲۷ درصد از کل هدف پنج‌ساله برنامه هفتم است.
در همین گزارش عنوان شده که اگر هدف برنامه به‌صورت خطی در طول پنج سال تقسیم شود، تا پایان نیمه نخست دوره باید حدود ۱۶۵ هزار هکتار زمین تأمین می‌شد؛ در حالی که عملکرد اعلام‌شده حدود ۸۹ هزار هکتار بوده است.
بنابراین، فاصله عملکرد فعلی با این برآورد خطی حدود ۷۶ هزار هکتار است.
البته این مقایسه صرفاً یک معیار ساده برای سنجش روند پیشرفت است و به معنای الزام قانونی به تحقق دقیقاً نصف هدف در نیمه دوره نیست؛ زیرا ممکن است بخشی از فرایندهای تأمین زمین در سال‌های مختلف سرعت متفاوتی داشته باشند.
تأمین زمین فقط به معنای واگذاری قطعه زمین نیست
یکی از نکات مهم در بررسی آمارهای تأمین زمین این است که نباید تمام زمین‌های تأمین‌شده را معادل زمین آماده ساخت‌وساز یا زمین تحویل‌شده به مردم دانست.
فرایند توسعه زمین معمولاً چند مرحله دارد:
• شناسایی زمین‌های دارای ظرفیت توسعه؛
• بررسی مالکیت و وضعیت حقوقی اراضی؛
• بررسی امکان الحاق زمین به محدوده شهر یا روستا؛
• تصویب طرح در مراجع قانونی و شهرسازی؛
• انجام عملیات آماده‌سازی؛
• تأمین آب، برق، گاز، راه و سایر زیرساخت‌ها؛
• تعیین شیوه واگذاری یا بهره‌برداری.
بنابراین، تصویب یا تأمین زمین لزوماً به این معنا نیست که متقاضی می‌تواند بلافاصله در آن ساخت‌وساز را آغاز کند.
آیا زمین‌های جدید به متقاضیان مسکن واگذار می‌شوند؟
بر اساس احکام برنامه هفتم توسعه، ظرفیت‌سازی زمین می‌تواند از مسیرهای مختلفی دنبال شود و واگذاری زمین نیز باید مطابق ضوابط قانونی و سیاست‌های وزارت راه و شهرسازی انجام شود.
در تبصره مربوط به ماده ۵۰، امکان واگذاری زمین به‌صورت اجاره ۹۹ ساله پیش‌بینی شده است. همچنین برای تسهیل مهاجرت معکوس، شرط پنج سال سکونت در محل برای این واگذاری‌ها لحاظ نشده است.
با این حال، این حکم به معنای واگذاری خودکار زمین به همه متقاضیان نیست. نحوه اجرا، شرایط مشمولان، اولویت‌بندی، موقعیت زمین و مراحل ثبت‌نام باید بر اساس دستورالعمل‌ها و اطلاعیه‌های رسمی دستگاه‌های مسئول مشخص شود.
متقاضیان باید پیش از پرداخت هرگونه وجه یا امضای قرارداد، از رسمی بودن فرایند واگذاری و شرایط حقوقی زمین اطمینان حاصل کنند.
چرا تأمین زمین باید با ملاحظات محیط‌زیستی انجام شود؟

افزایش محدوده سکونتگاهی نباید بدون بررسی ظرفیت زمین و زیرساخت‌ها انجام شود.
در گزارش منتشرشده، بر ضرورت رعایت ملاحظاتی مانند موارد زیر تأکید شده است:
• حفظ اراضی کشاورزی و باغ‌ها؛
• جلوگیری از توسعه در مناطق حفاظت‌شده؛
• توجه به حریم‌های قانونی؛• پرهیز از توسعه در مناطق دارای خطر فرونشست؛
• بررسی خطر زلزله و سایر مخاطرات طبیعی؛
• توجه به ظرفیت زیرساختی شهرها و روستاها.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا زمین نامناسب یا فاقد زیرساخت ممکن است در آینده هزینه‌های سنگینی برای دولت و ساکنان ایجاد کند.
تأثیر تأمین زمین بر بازار مسکن چیست؟
تأمین زمین به‌تنهایی باعث کاهش فوری قیمت مسکن نمی‌شود؛ اما اگر این فرایند با آماده‌سازی زمین، تأمین زیرساخت، صدور مجوزهای لازم و ساخت واحدهای مسکونی همراه شود، می‌تواند در بلندمدت به افزایش عرضه مسکن کمک کند.
از طرف دیگر، اگر زمین فقط به محدوده سکونتگاهی اضافه شود اما امکان ساخت‌وساز در آن فراهم نشود، اثر آن بر عرضه واقعی مسکن محدود خواهد بود.
به همین دلیل، برای ارزیابی موفقیت برنامه هفتم باید علاوه بر مساحت زمین تأمین‌شده، آمار زمین‌های آماده واگذاری، تعداد واحدهای در حال ساخت و تعداد واحدهای تحویل‌شده نیز بررسی شود.
خریداران و متقاضیان زمین به چه نکاتی توجه کنند؟
افرادی که قصد خرید زمین یا شرکت در طرح‌های واگذاری دولتی را دارند، بهتر است پیش از هر اقدامی چند موضوع را بررسی کنند:
۱. وضعیت مالکیت و اصالت سند زمین را از مراجع رسمی استعلام بگیرند.
۲. کاربری زمین را بررسی کنند و صرفاً به گفته فروشنده درباره امکان ساخت اعتماد نکنند.
۳. از قرار گرفتن زمین در محدوده یا حریم قانونی شهر یا روستا اطمینان حاصل کنند.
۴. وضعیت طرح‌های شهری، طرح هادی و محدودیت‌های ساخت‌وساز را بررسی کنند.
۵. پیش از پرداخت وجه، مجوزها و شرایط رسمی واگذاری را مطالعه کنند.
۶. توجه داشته باشند که قرار گرفتن زمین در محدوده یک طرح توسعه‌ای، به‌تنهایی مجوز قطعی ساخت‌وساز نیست.
جمع‌بندی؛ فاصله قابل توجه تأمین زمین با هدف برنامه هفتم
آمار اعلام‌شده در ۹ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد از هدف ۳۳۰ هزار هکتاری تأمین زمین در برنامه هفتم توسعه، تاکنون حدود ۸۹ هزار هکتار محقق شده است؛ رقمی معادل ۲۷ درصد از هدف پنج‌ساله.
ادامه این برنامه می‌تواند در آینده بر ظرفیت ساخت مسکن و توسعه سکونتگاه‌های شهری و روستایی اثر بگذارد؛ اما نتیجه واقعی آن به سرعت اجرای مراحل قانونی، آماده‌سازی زمین، تأمین زیرساخت‌ها و واگذاری مؤثر به متقاضیان بستگی دارد.
برای متقاضیان نیز مهم است که میان «تأمین زمین»، «تصویب الحاق زمین» و «تحویل زمین آماده ساخت» تفاوت قائل شوند.
اسکان مال اخبار و تغییرات مربوط به قوانین، طرح‌های دولتی، واگذاری زمین و بازار مسکن را دنبال می‌کند تا متقاضیان بتوانند با اطلاعات دقیق‌تر درباره خرید زمین و مسکن تصمیم بگیرند

یادآوری تحریریه: آمار ۲۷ درصد مربوط به سهم زمین تأمین‌شده از کل هدف پنج‌ساله است؛ این عدد را نباید با درصد تحقق تکالیف سالانه یا میزان زمین آماده تحویل به متقاضیان یکسان دانست